Lifehacks voor een vakantie met autisme

5 dingen die ik doe om de zomervakantie te overleven en te genieten 

De lucht in de tent is zwaar van de hitte. Buiten gonst de camping: stemmen, spelende kinderen, gelach. De muziek van de buren bonkt door het tentdoek. Ergens flikkert kerstverlichting; rood, geel, blauw, rood, geel, zichtbaar door het dunne nylon. Mijn zoon in elkaar gedoken in de slaapzak, kussen over zijn hoofd. 

Mijn shirt plakt tegen mijn huid. Ik lig tegen hem aan; zitten kan bijna niet in de veel te kleine tent. Buiten het zwembad, de animatie, de geur van zonnebrand en barbecue. Alles erop en eraan. Midden in wat vakantie heet, denk ik: was ik maar thuis. Vakantie hoort toch leuk te zijn? 

Dat dacht ik ook. Jarenlang. Want vakantie hoort leuk te zijn, dat krijgen we van kleins af aan mee. Maar voor gezinnen waar autisme een rol speelt, is de vakantie vaak ook een aanslag op je zenuwstelsel. Te veel prikkels, te weinig structuur, te hoge verwachtingen. Van jezelf en van elkaar. 

Tot ik begreep dat 'leuk' voor ons anders uitziet. En dat dat oké is. 

Wat ik heb geleerd 

In dit artikel deel ik wat ik heb geleerd. Over voorbereiding, structuur, rust, en weten wanneer je een stapje terugdoet. Voor mezelf als ouder, en voor jou die opvoedt in een gezin waar prikkels nooit ver weg zijn. 

Vakantie kan fijn zijn. Maar soms is het ook gewoon hard werken. En dat mag je weten. 

Tip 1. Wat geeft stress en overprikkeling op vakantie? 

Je kind 

Liam vindt vakantie altijd spannend. Een ander bed. Bang dat hij iets vergeet. Alles is nieuws, alles is anders en anders betekent onzeker. 

Na een wandeling met de hond bedenkt zijn vader: laten we gezellig ergens lunchen. Gewoon een restaurant, spontaan, makkelijk, leuk toch? 

Liam valt stil. 

Wat is daar te eten? Lust ik dat wel? Zijn er veel mensen? Ben ik wel gezellig genoeg? 

Hij gaat niet naar binnen. 

Zijn moeder zucht. Ze wilden alleen maar even lunchen. Uiteindelijk halen ze een broodje bij de bakker en eten dat op in de auto. De gezelligheid is weg. Voor iedereen. 

Veel kinderen met autisme krijgen stress van onduidelijkheid. Niet weten waar je aan toe bent. Geen vaste routine. Alles is nieuws, en nieuws kost energie, zelfs als het ‘leuk’ bedoeld is. Daar komt bij dat een camping een prikkelbom is: muziek die bonkt vanaf de naburige tent, spelende kinderen die schreeuwen bij het zwembad, de geur van barbecue die overal in trekt. Je tent hutjemutje tussen de anderen, geen ademruimte. 

Wat maakt vakantie voor jouw kind lastig? Zijn het de prikkels, de onzekerheid, het gebrek aan routine of een combinatie? 

Weten wat jouw kind triggert, is de eerste stap om er rekening mee te kunnen houden. Niet om alles te voorkomen, maar om bewuster keuzes te maken 

Jij als ouder 

En dan ben jij er ook nog. 

Want terwijl jij probeert te genieten, sta je de hele tijd aan. Alert. Klaar voor wat er komen gaat. 

Maar het zijn niet alleen de prikkels die je uitputten. Het zijn de blikken. De buurvrouw die even te lang kijkt als Liam voor de derde keer zijn bord wegschuift. De opmerking van een vreemde bij het zwembad. Het gevoel dat iedereen meekijkt, meeluistert, een oordeel klaar heeft. 

Je bent niet alleen op vakantie. Je bent ook voortdurend aan het uitleggen, afschermen, bijsturen en dat doe je vaak geruisloos, zodat niemand het ziet. 

Dat is geen theorie. Dat blijkt ook uit de praktijk.

Ik zette onlangs een poll uit onder ouders. De vraag: Wat kost jou als ouder de meeste energie op vakantie?

De uitkomst was helder: 81% noemde de constante alertheid, altijd "aan" staan. 13% herkende zich het meest in de onvoorspelbaarheid en wisselende stemming van hun kind. 6% noemde iets anders.

In de reacties voegde iemand toe wat die alertheid in de praktijk betekent:

"Het ondertitelen van alles tussen iedereen om elkaar te snappen, of te snappen waarom we ergens wel of niet voor kozen. Dat valt denk ik ook onder altijd alert zijn."

Een andere ouder deelde wat helpt: niet te veel plannen op één dag, genoeg rustmomenten inbouwen, en een eigen plek waar het kind kan ontprikkelen. "Dan gaat één week vakantie buitenshuis meestal wel goed."

Herken jij dit ook?

Wat zijn jouw valkuilen? De constante alertheid, de sociale druk, het gevoel dat je tekortschiet? Weten wat jou triggert is de eerste stap. 

Tip 2: Voorbereiding 

Jasmijn begint een week voor vertrek al met vragen. Waar gaan we heen? Hoe ziet de camping eruit? Is er een zwembad? Wat eten we vanavond als we er zijn? En morgen? En overmorgen? 

Dit hoor ik vaak in gesprekken met ouders. Al die vragen. Het voelt eindeloos. Maar eigenlijk vertelt ze je precies wat ze nodig heeft: zekerheid. Vooraf. 

Wat bij ons werkt: een week voor vertrek gaan we samen aan tafel. De kinderen en wij. We bekijken foto's van de camping: de slaapplek, het zwembad, de omgeving. We bespreken hoe lang we onderweg zijn. We maken een weekplanning, niet tot op de minuut, maar genoeg om houvast te geven. Wat eten we de eerste avond? We nemen de maaltijd voor die dag mee, zodat er bij aankomst geen gedoe is. 

Elk kind heeft zijn eigen paklijst. Niet één grote gezinslijst, maar voor ieder apart, zodat ze zelf kunnen aanvinken, zelf het gevoel hebben dat ze erbij horen en niets vergeten. 

De voorbereiding is niet alleen voor je kinderen. Het is ook voor jou. Hoe meer je van tevoren regelt, hoe minder je hoofd onderweg hoeft te doen. 

Wat helpt jou om al vóór vertrek rust te creëren? Denk aan: een rustige camping kiezen, de route opzoeken, verwachtingen bespreken, vertrouwde spullen inpakken. Voorbereiding is geen overdrijving. Het is een cadeautje aan je vakantie-zelf. 

Tip 3: Structuur in je vakantie 

Geen plan. We kijken wel wat we doen vandaag. Klinkt ontspannen. Is het niet. 

Want tegen de tijd dat we hebben besloten wat we gaan doen, heeft Liam zoveel stress opgebouwd dat hij eerst tijd voor zichzelf nodig heeft. Dan is het al bijna lunchtijd. Na de lunch dan toch nog op pad? Te laat. Het moment is voorbij. Een loze dag, voor iedereen frustrerend. 

Maar het tegenovergestelde werkt ook niet. Een strakke planning, uur voor uur uitgedacht, ik heb het geprobeerd. Als iemand geen zin heeft, overprikkeld is, of gewoon even alleen wil zijn, loopt alles vast. En dan staat iedereen te kijken naar een schema dat niemand meer wil volgen. 

Wat wél werkt: het midden. Vaste ankerpunten op de dag; een vast ontbijtmoment, een rust-uur na de lunch, een avondritueel, maar daartussen ruimte. 

Activiteiten plannen, maar ook keuzemomenten inbouwen: wil je mee of niet? 

Wil je dit doen of liever dat? 

En soms: het gezin opsplitsen. Niet als mislukking, maar als oplossing. 

Vertel je kind van tevoren wat er komen gaat. Niet een heel programma, maar genoeg. Na het ontbijt gaan we naar het strand. Als we terug zijn is er rusttijd. Dat is genoeg om houvast te geven. 

Wat heeft jouw gezin nodig om niet te ontsporen? Hoe ziet een dag eruit die voor iedereen werkbaar is? Voorspelbaarheid hoeft geen gevangenis te zijn. Het is een kapstok. 

Tip 4: Rust, ruimte & keuzes 

We zitten klaar voor het eten. Jasmijn is overprikkeld. Ze wil nu niet aan tafel. 

Mijn verwachting: samen eten. Dat hoort zo. Dat is gezelliger. Maar we hebben daar geen afspraken over gemaakt en nu is er gedoe. 

Ik laat het los. Haar bordje staat klaar. Ze eet later, als ze eraan toe is. 

Het klinkt simpel. Het voelt soms als opgeven. Maar het is het niet. 

Rust en ruimte betekent ook: keuzes klein houden. 

Niet elke dag drie uitjes plannen waaruit gekozen moet worden. 

Niet vragen wat iemand wil eten als er vijf opties zijn. Twee opties. Of één. Soms geen keuze, maar gewoon duidelijkheid. 

En letterlijk ruimte. Wij gaan vaker op vakantie met de kano naar Zweden. Wildkamperen. Een eigen eiland, geen campingburen, geen bonkende muziek. Ruimte, natuur, stilte. Ieder zijn eigen plekje zoeken; een hangmat, een strandje, een hutje dat zelf gebouwd is. Niemand die over je schouder meekijkt. 

Niet iedereen kan naar Zweden. Maar het principe werkt overal: zoek de plek waar jouw gezin letterlijk adem kan halen. Dat kan een rustige camping zijn, een huisje in de bossen, of gewoon een dagje zonder programma. 

Wat geeft jou en je kind letterlijk ruimte fysiek en mentaal?  

En wat mag je loslaten van jezelf? 

Tip 5: Plan B & escape 

We zijn op het vliegveld. Koffers ingecheckt, gate gevonden. En dan lukt het niet meer. 

Te veel mensen, te veel lawaai, te veel alles. Liam stort in. We besluiten op te splitsen, mij man gaat met hem terug, mijn dochter en ik gaan door. 

Hadden we dit kunnen zien aankomen? Ja. Hebben we geluisterd naar de signalen? Nee. 

Een plan B is geen teken van mislukking. Het is een teken van realisme. Weten van tevoren: als het misgaat, wat doen we dan? 

Waar is de stilteplek op de camping? 

Wat nemen we mee dat vertrouwd voelt; een knuffel, koptelefoon, een eigen dekentje? 

Wanneer zeggen we: we gaan eerder naar huis, en dat is oké? 

De escape hoeft niet groot te zijn. Soms is het een kwartiertje alleen in de auto. Soms is het een andere route terug. Soms is het eerder vertrekken dan gepland. 

Het helpt om dit van tevoren te bespreken niet als dreigement, maar als afspraak. 

Als het te veel wordt, mag je dit zeggen. Dan doen we dit. 

Wat is jouw plan B? En durf jij het te gebruiken voordat het te laat is? 

Tip 6: Acceptatie 

Dit is het moeilijkste. En het belangrijkste. 

Ik had een beeld van hoe vakantie eruit hoort te zien. Samen op pad, samen aan tafel, samen genieten. Het gezin als geheel. Dat beeld heb ik lang vastgehouden, ook als het niet werkte, ook als het te veel stress gaf, ook als iedereen er ongelukkig van werd. 

Op een gegeven moment hebben we de keuze gemaakt om niet meer als gezin samen op vakantie te gaan. Omdat het niet werkte. Omdat de kosten: in stress, in energie, in verdriet, te hoog waren. 

Dat was een pijnlijke keuze. En ook een bevrijdende. 

Want als je loslaat hoe vakantie er moet uitzien, ontstaat er ruimte voor hoe vakantie er voor jullie kán uitzien. Dat vraagt om eerlijk kijken, naar je kind, maar ook naar jezelf. 

Welke verwachtingen draag jij mee? Welke aannames zitten er onder? Wat vind je echt belangrijk, en wat mag je loslaten? 

Geef je kind ook toestemming om gespannen te zijn. Om het moeilijk te vinden. Vakantie is voor veel kinderen met autisme geen ontspanning, het is overleven. Dat mag je weten. Dat mag je zeggen. 

Wat heeft het jou gekost om los te laten hoe vakantie er moet uitzien? En wat heeft het opgeleverd 

Geen stappenplan, wel een kompas 

Er bestaat geen stappenplan voor de perfecte vakantie met autisme. Geen checklist die voor elk gezin werkt. Geen formule die alle stress wegneemt. 

Wat er wel is: de bereidheid om te onderzoeken wat jóuw gezin nodig heeft. Niet wat de buren doen. Niet hoe vakantie er op Instagram uitziet. Maar wat werkt voor jullie, ook als dat er heel anders uitziet dan je ooit had bedacht. 

Soms is dat een rustige camping in plaats van een resort. Soms is het apart op vakantie. Soms is het gewoon thuis blijven en de tuin omtoveren tot vakantie. 

Vakantie mag maatwerk zijn. Jouw gezin is uniek. Jouw vakantie mag dat ook zijn. 

Welke lifehack redt jouw vakantie?  

Wil je verder ontdekken wat jij en je kind nodig hebben, niet alleen op vakantie, maar het hele jaar door om meer rust en minder stress te ervaren?

In de toolboxtraining ‘Van stress naar plezier’ vind je een methodiek met 7 stappen en 8 pijlers om dat samen te onderzoeken, voor ouders én professionals die werken met mensen die vastlopen door stress."