Maskeren bij vrouwen met autisme

Voor professionals in zorg, onderwijs en begeleiding 

Ze houdt het vol. Ze doet het goed. Maar wat kost het haar eigenlijk? 

De verjaardagslingers wapperen vier heen en weer. De muziek uit het speakertje staat net iets te hard. Ik voel mijn broek tegen mij aanplakken van het been van mijn buurvrouw. Ik schuif voorzichtig nog een stukje verder op naar de rand van de bank. 

‘Wat voor werk doe jij?’ Ik kijk in haar blauwe ogen met een tipje groen. 

Ik loop mijn script ‘vragen bij verjaardagen’ langs en probeer me op haar ogen te concentreren terwijl zij enthousiast vertelt en met haar handen zwaait. Haar ogen boren zich diep in mij. Ik wil wegdraaien, maar blijf kijken. Mijn mond vormt een glimlach. Ik zit verkrampt op het puntje van de bank. Ik blijf glimlachen, knikken en vragen stellen. Ik wil weg. Kan ik al weg? Mijn hoofd bonst harder en harder. Nog maar een uur voorbij. Volhouden. Je kan nu echt nog niet weg.  

Herken je dit? Het gevoel dat ze constant ‘aan’ staat, van presteren in een rol die zij bedacht heeft zodat ze erbij hoort? Dat is maskeren, en veel vrouwen met autisme doen het al zo lang dat het voelt als de tweede natuur. 

Wat jij als professional niet ziet 

Je zit tegenover haar in het gesprek. Ze stelt de juiste vragen, lacht op het juiste moment, kijkt je aan. Ze lijkt op haar gemak. 

Je denkt: dit is iemand die haar draai heeft gevonden. 

Maar wat je niet ziet: terwijl jij praat, voert zij tegelijkertijd een tweede gesprek, met zichzelf. Hoe lang kijk ik haar aan? Niet te lang. Lang genoeg? Moet ik een vraag stellen? Elke sociale situatie is een sollicitatiegesprek dat ze van tevoren heeft voorbereid. 

Thuis valt het masker af. Ze zakt neer op de bank en kan niets meer. 

Dat zie jij niet. 

Als professional zie je vaak alleen het eindresultaat: de uitval, de burn-out, de crisis. Niet de jaren van aanpassen die eraan voorafgingen. Niet de dagelijkse inspanning die onzichtbaar bleef. 

Wat is maskeren? 

Maskeren is het actief verbergen of onderdrukken van autistische kenmerken, een vorm van camoufleren. Het is een overlevings- e zijn er bijzonder bedreven in en dat maakt het ook zo verraderlijk. Mede daarom wordt autisme bij vrouwen vaak laat ontdekt of pas op latere leeftijd herkend. 

Voorbeelden van maskeren: 

• Gesprekken voorbereiden met een script 
• Onderdrukken van behoeften (stimmen, friemelen) 
• Forceren van oogcontact 
• Aanpassen aan de groep 
• Doen alsof alles goed gaat 
• Volhouden en doorgaan 

Een kameleon die nooit stopt met aanpassen. 

Waarom doen ze het? 

Niet alleen uit angst. Ook uit een oprechte wens voor verbinding. Ze leren sociaal gedrag aan omdat contact belangrijk voor hen is. Maar ook om uitsluiting te voorkomen, om te voldoen aan wat de omgeving verwacht. 

Het is geen bewuste keuze. Het is wat er gebeurt als de wereld niet is ingericht op jouw behoeften en je daar toch in moet overleven. 

Daar komt bij: meisjes worden van jongs af aan gesocialiseerd om aanpassingsgezind, empathisch en sociaal vaardig te zijn. Autistische vrouwen voelen die druk extra, wie niet meegaat, valt op. Wie opvalt, wordt buitengesloten. Het maskeren begint vaak al vroeg, lang voordat er een diagnose is, of zelfs een vermoeden. 

Wat doet het met ze? 

Het masker ophouden kost enorm veel energie. Dag in, dag uit. De gevolgen kunnen groot zijn: 

• Vermoeidheid 
• Uitputting 
• Psychische klachten 
• Eenzaamheid 
• Burn-out 
• Het gevoel niet meer te weten wie ze is zonder masker. 

Omdat ze zo goed zijn in aanpassen, ziet niemand hoe zwaar het is, soms zijzelf ook niet. En dat is precies waarom het zo belangrijk is om hier als professional oog voor te hebben. 

Waarom jij het mist en waarom dat logisch is 

We denken vaak dat we kunnen zien of merken wat iemand nodig heeft. Dat zichtbaar functioneren betekent: het gaat goed. Maar als iets onzichtbaar is, betekent dat niet dat het voor diegene niet lastig is. 

Professionals die haar begeleiden, zien iemand die het redt. Die meedoet. Die zelfs sterk overkomt. En dan komt de opmerking, goedbedoeld: 

‘Oh, dat had ik even gemist dat je autistisch bent, dat had ik niet aan je gezien.’ 

Ze glimlacht, zegt ‘oh nee?’ en gaat verder met het gesprek. 

Wat je niet ziet: ze heeft dit al honderd keer gehoord. En elke keer bevestigt het hetzelfde, dat haar autisme onzichtbaar moet blijven om geaccepteerd te worden. 

Het is geen kwade wil. Het is een blinde vlek die logisch is, omdat maskeren zo goed werkt. Precies dáárom is het een probleem. 

Sociaal functioneren is niet hetzelfde als goed in je vel zitten. 

Wat kun jij doen? 

Maar… wat als ze zichzelf kan zijn, met alles wat daarbij hoort? 

Het verminderen van maskeren begint met zelfacceptatie: je bent goed zoals je bent. Dat klinkt misschien simpel, maar het is een proces. Eén dat ze in haar eigen tempo mag doorlopen, in een veilige omgeving. 

Jij kunt die omgeving zijn. En je hoeft er niet veel voor te doen, het begint met anders kijken en anders vragen. 

De vraag die het verschil maakt: 

Niet: hoe ging het? Maar: hoeveel energie heeft dit je gekost? Die ene verschuiving opent een heel ander gesprek. 

Praktische handvatten: 

• Help haar een ‘handleiding’ van zichzelf maken: wat geeft stress, wat geeft energie? 
• Onderzoek samen in welke situaties ze het meest maskeert, en wat ze daar op dat moment nodig heeft. 
• Geef ruimte om grenzen aan te geven en keuzes te maken die goed voor haar zijn, ook als die niet voor iedereen begrijpelijk zijn. 
• Benoem het belang van hersteltijd: bewust inplannen na sociaal uitdagende momenten. 
• Stimuleer verbinding met gelijkgestemden, vrienden of een professional die haar begrijpt. 

Doel is niet om al je coping mechanismen helemaal los te laten. Het gaat om een balans, een balans die werkt voor haar. En uiteindelijk om het mooiste dat er is: zichzelf accepteren, zoals ze is. 

Het masker is geen keuze. Het is overleven. Jij kunt de omgeving zijn waar het masker een beetje lichter wordt.